Waarom monitoring niet hetzelfde is als Threat Detection

De afgelopen maanden stond cybersecurity opnieuw hoog op de agenda. AI-gedreven aanvallen, misbruik van legitieme tools en datalekken bij leveranciers laten zien dat zicht alleen niet genoeg is. Toch horen we in gesprekken met organisaties vaak dezelfde 'geruststellende zin': 

“Monitoring hebben we goed geregeld.” 

Logs worden verzameld, dashboards draaien en alerts komen binnen. Maar dat gevoel van controle blijkt vaak schijnzekerheid. Grote incidenten van het afgelopen jaar, van ransomware bij zorginstellingen tot supply-chain aanvallen in de industrie, tonen een terugkerend patroon: organisaties zagen wel activiteit, maar herkenden het gevaar niet op tijd. 

Volgens het IBM Cost of a Data Breach Report 2025 duurt het wereldwijd gemiddeld nog altijd ruim tweehonderd dagen voordat een datalek wordt ontdekt en ingedamd. In die maanden kunnen aanvallers ongehinderd opereren. Niet door gebrek aan data, maar door een gebrek aan duiding. De echte uitdaging ligt niet in kijken, maar in begrijpen en daarnaar handelen. 

Zicht is waardevol, maar niet voldoende 

Monitoring is onmisbaar. Het zorgt voor zicht op wat er in je IT-omgeving gebeurt. Logs worden verzameld, netwerkverkeer wordt gevolgd en gebruikersactiviteiten worden vastgelegd. Daarmee zie je dat er iets gebeurt, maar niet of het ook een risico vormt. 

En precies daar gaat het mis. In veel organisaties blijft het bij observeren zonder interpreteren. Securityteams zien wél activiteit, maar herkennen geen patroon. Zeker nu aanvallen steeds meer geautomatiseerd en subtieler worden. Denk aan AI-gegenereerde phishing, misbruik van legitieme beheertools of bij ‘living off the land’-technieken schiet monitoring zonder duiding tekort. 

Nederlandse cijfers bevestigen dat beeld. De Autoriteit Persoonsgegevens ontving vorig jaar ruim 25.000 meldingen van datalekken. Een groot deel daarvan werd pas weken of maanden later ontdekt. De schade kan oplopen tot in de tonnen per incident, nog los van reputatie- en herstelkosten. 

Threat detection voegt daarom een cruciale laag toe: begrijpen wat je ziet. Niet alleen data verzamelen, maar samenhang herkennen. Door gedrag te analyseren, gebeurtenissen te correleren en context toe te voegen, ontstaat inzicht in wat normaal is en wat een aanwijzing kan zijn voor een aanval. Zoals het NCSC het formuleert: detectie draait om het herkennen van afwijkend en kwaadaardig gedrag, niet om het simpelweg bijhouden van logs. 

Waarom dit onderwerp op bestuursniveau thuishoort 

Cyberdreigingen zijn allang geen IT-probleem meer, maar een strategisch risico. Ze raken direct aan bedrijfscontinuïteit, reputatie en wettelijke verantwoordelijkheid. Voor bestuurders is het daarom cruciaal te begrijpen wat er schuilgaat achter de geruststellende melding “we hebben monitoring op orde”. Want als dreigingen niet snel worden herkend, zijn financiële en juridische gevolgen vaak onvermijdelijk. 

Dat blijkt uit harde cijfers. Volgens het IBM Cost of a Data Breach Report 2025 bedragen de gemiddelde kosten van een datalek wereldwijd ruim 4,4 miljoen dollar; in de VS loopt dat zelfs op tot boven de 10 miljoen. Organisaties die vroegtijdig dreigingen detecteren en effectief reageren, beperken hun schade gemiddeld met bijna de helft. 

Ook dichter bij huis is de impact tastbaar. Het incident bij de Britse dienstverlener Capita leidde tot herstelkosten van circa 25 miljoen pond en een boete van 14 miljoen. Niet omdat er geen beveiliging was, maar omdat signalen te laat werden herkend.  

Het Cybersecuritybeeld Nederland laat bovendien zien dat Nederlandse organisaties structureel doelwit blijven. Aanvallen op onderwijs, zorg en bedrijfsleven veroorzaken regelmatig uitval van diensten, herstelkosten en verlies van vertrouwen. Voor bestuurders ligt hier dus een duidelijke opdracht: niet alleen vragen of systemen worden gemonitord, maar vooral of signalen worden begrepen. Effectieve detectie bepaalt in toenemende mate de weerbaarheid en veerkracht van de organisatie en daarmee de continuïteit van de bedrijfsvoering. 

Van veel meldingen naar de juiste signalen 

Veel organisaties ervaren inmiddels de keerzijde van volwassen monitoring: een overvloed aan meldingen zonder context. Securityteams worden dagelijks overspoeld met alerts, waarvan de meeste geen echte dreiging vormen. Dat leidt tot vertraging, alert-moeheid en het risico dat echte incidenten over het hoofd worden gezien. 

Voor bestuurders betekent dit dat dashboards vol data niet automatisch inzicht bieden in weerbaarheid. De vraag is niet hoeveel meldingen binnenkomen, maar hoeveel daarvan er écht toe doen en hoe snel daarop wordt gereageerd. Zonder die duiding blijft het moeilijk om verantwoorde keuzes te maken over risico, capaciteit en investeringen. 

Threat detection helpt om die ruis te filteren. Door slimme correlatie, gedragsanalyse en automatisering worden patronen zichtbaar die wél relevant zijn. Zo ontstaat focus: wat vraagt directe actie en wat kan worden genegeerd. Onderzoek van IBM laat zien dat organisaties die sneller detecteren en adequaat reageren, hun schade per incident met gemiddeld bijna 2 miljoen dollar weten te beperken. 

Sturen op weerbaarheid, niet op dashboards 

Het onderscheid tussen monitoring en threat detection wordt pas echt betekenisvol wanneer het onderdeel wordt van de manier waarop een organisatie zich verantwoordt over haar digitale weerbaarheid. Niet door te rapporteren hoeveel tools er draaien of hoeveel alerts zijn afgehandeld, maar door te meten wat er werkelijk toe doet: 

• Hoe snel herkennen we een aanval?
• Hoe effectief reageren we?
• Hoeveel ruis moeten teams verwerken voordat een echt incident wordt opgemerkt? 

Deze vragen maken de vertaalslag van techniek naar bestuur. Ze verschuiven de focus van zichtbaarheid naar handelingsvermogen; van meten wat er gebeurt naar begrijpen hoe goed we reageren. Daarmee ontstaat een gemeenschappelijke taal tussen IT, security en directie. 

Door op weerbaarheid te sturen, krijgt cybersecurity dezelfde status als andere strategische risico’s: meetbaar, bespreekbaar en gekoppeld aan duidelijke prestaties. Zo wordt veiligheid niet langer een kwestie van dashboards, maar van besluitvorming en continuïteit.